Nuchter de operatie in vaak
schadelijk voor patiënt
Complicaties na operatie onnodig groot
Hoogleraar experimentele chirurgie Paul
van Leeuwen van het VU medisch centrum stelt in zijn oratie dat een patiënt die onnodig
lang nuchter blijft voor operatie, het risico loopt op ernstige postoperatieve
complicaties. In internationaal onderzoek, waaraan Van Leeuwen c.s. een prominente
bijdrage leverden, is vastgesteld dat met het toedienen van voeding rond de operatie
complicaties als insulineresistentie, infecties en multipel orgaanfalen kunnen worden
voorkomen.
Inmiddels is het beleid om patiënten
nuchter te houden in een aantal landen al aangepast. In Nederland lijken specialisten nog
steeds terughoudend. Zij vrezen mogelijke aspiratie. Volgens Van Leeuwen is deze denkwijze
niet juist.
Van Leeuwen stelt dat voeding met name de
stressrespons kan verbeteren, het ontstaan van insulineresistentie kan voorkomen en de
werking van het immuunsysteem van de patiënt stimuleert.
Uit internationaal onderzoek is gebleken dat insulineresistentie kan worden voorkomen door
de patiënt voor operatie een suikerdrankje te geven. De stressrespons zorgt ervoor dat
het lichaam zichzelf repareert na de operatie. Stressrespons is een vorm van
eiwitmobilisatie die mogelijk wordt gemaakt door stuureiwitten als TNF, IL1 en door
hormonen als adrenaline, glucagon, groeihormoon en insuline. TNF leidt dit proces. Voeding
speelt een belangrijke rol bij reparatie.
Daarnaast daalt bij ondervoede patiënten
die meer dan 10% van hun lichaamsgewicht hebben verloren, het aantal infectueuze
complicaties als ruim voor de operatie wordt gestart met het geven van voeding. Ook vroeg
voeden na operatie vermindert het aantal complicaties.
Bron: VU Amsterdam
Scheutje vet voor de operatie
voorkomt ontstekingen
Verplicht nuchter zijn voor een operatie gaat misschien tot het verleden behoren. Tot op
heden dienen operatiepatiënten met lege maag en darmen op de operatietafel te
verschijnen. Want wie zijn weerstand verlaagt door bloedverlies en vervolgens gaat braken
van de narcose, kan daardoor oncontroleerbare ontstekingen krijgen. Aan die ontstekingen
overlijden geregeld patiënten. Onderzoekers van het Academisch Ziekenhuis in Maastricht
hebben nu echter ontdekt dat een scheutje vet in de maag zulke ontstekingen kan voorkomen.
Als je onder narcose wordt gebracht, is
er een gerede kans dat je maaginhoud weer naar boven komt. Door die oprispingen kunnen
ontstekingen ontstaan. Daar zit je als pas-geopereerde patiënt niet op te wachten. Misha
Luyer, chirurg in opleiding in het Academisch Ziekenhuis Maastricht, heeft onderzocht wat
het effect is van een vetrijke voeding, toegediend kort voor ingrijpende operaties op
proefdieren. Daarover schrijft hij samen met Jan-Willem Greve en Wim Buurman in het
tijdschrift Journal of Experimental Medicine.
Meer
Speciale voeding voor operatie,
niet pre-operatief vasten
Nuchter zijn (vasten) voor een operatie
is onnodig en kan postoperatief herstel verminderen. Promovendus Danny van Hoorn laat zien
dat pre-operatieve inname van gespecialiseerde voeding een goede manier is om een patiënt
voor een zware operatie voor te bereiden.
Pre-operatief vasten maakt dat de darmen
minder goed functioneren en ook dat organen zoals de nieren, de lever, het hart en de
longen disfunctioneren. Dit toonde Van Hoorn aan in een rattenmodel. Van Hoorn bewees dat
een combinatie van een complexe koolhydraatmix en een mix van bioflavonoiden de
orgaanschade verminderde in een model waarbij in gevaste toestand multiorgaan
disfunctioneren wordt veroorzaakt.
Bron: Vumc.nl
Kans op minder infecties van
prothesen door gedrags- en technische maatregelen in operatiekamer
Een combinatie van gedragsmaatregelen en een beter luchtinblaassysteem in de operatiekamer
leidt tot een afname van het aantal bacteriën in de operatiekamer bij plaatsing van een
knie- of heupprothese. Hierdoor neemt de kans op infectie van de prothese en op problemen
met wondgenezing na de operatie af. Dit blijkt uit onderzoek van Bas Knobben, uitgevoerd
bij de afdeling Orthopedie en de vakgroep Biomedical Engineering van het Universitair
Medisch Centrum Groningen. Deze bevindingen kunnen ertoe bijdragen dat gewrichtsprothesen
minder vaak infecteren en vervangen moeten worden.
In elke operatiekamer kunnen ondanks
strenge hygiënische maatregelen bacteriën voorkomen die een mogelijk risico vormen voor
infectie van prothesen en problemen met wondgenezing na de operatie. Tot nu toe was de
omvang hiervan onduidelijk. Uit het onderzoek van Knobben blijkt dat bij 36 procent van de
plaatsingen van heupprothesen bacteriën aanwezig waren op het instrumentarium en op
verwijderde botsnippers bij het inbrengen van de prothesen. Ook bleek er een verband te
zijn tussen het vóórkomen van deze bacteriën en het optreden van verstoorde
wondgenezing en infectie van de prothesen.
Gedragsmaatregelen
Knobben onderzocht of gedrags- en technische maatregelen, aanvullend op de gebruikelijke
hygiënerichtlijnen, de kans op bacteriële besmetting tijdens de operatie verkleinen. Uit
zijn onderzoek blijkt dat de combinatie van deze maatregelen in een operatiekamer de kans
op aanwezigheid van bacteriën deed afnemen van 34 procent naar 8 procent. Tegelijk nam de
kans op infectie van prothesen, verstoorde wondgenezing en wondinfectie beduidend af. De
gedragsmaatregelen die onder andere werden genomen, zijn het beperken van het spreken en
het in- en uitlopen van de operatiekamer door het operatiekamerpersoneel, het
gecontroleerd bewegen, het juiste gebruik van het neus-/mondkapje en een beter gebruik van
het gebied onder de luchtstroom. Een van de technische maatregelen betrof het gebruik van
een beter luchtinblaassysteem (laminaire airflow). Hierbij vindt een constante aanvoer van
schone lucht plaats boven het operatiegebied en worden bacteriën via verticale
luchtstromen afgevoerd.
Kosteneffectief
Met dit onderzoek toont Knobben aan dat gedragsmaatregelen en een beter
luchtinblaassysteem in de operatiekamer infecties van prothesen en problemen met
wondgenezing kunnen voorkomen. De maatregelen zijn bovendien kosteneffectief: de
gemiddelde totale kosten per patiënt met een eerste (primaire) prothese zonder infectie
zijn ongeveer € 15.000, zo’n 3,5 keer lager dan die van een patiënt met een
geïnfecteerde prothese (ongeveer € 52.000). De resultaten van dit proefschrift
hebben ertoe geleid dat het Universitair Medisch Centrum Groningen de aanvullende gedrags-
en technische maatregelen toepast bij het plaatsen van prothesen.
In Nederland zijn in 2004 ongeveer 25.000
heup- en 20.000 knieprothesen geplaatst. De belangrijkste indicatie voor het plaatsen
hiervan is gewrichtsslijtage. De verwachting is dat door vergrijzing het aantal mensen dat
in aanmerking komt voor deze operaties de komende twintig jaar zal verdubbelen. Bij
ongeveer één tot vier procent van de patiënten treedt na plaatsing een bacteriële
infectie op.
Bron: UMC Groningen
