Langer leven?
Een slank postuur, niet roken, normaal
cholesterol en een gewone bloeddruk? Het loont de moeite. Wie op z'n dertigste al gezond
leeft, verlengt zijn leven met zes jaar. En dat niet alleen: hij of zij blijft ook nog
eens zeventien jaar langer vrij van hart- en vaatziekten.
Het proefschrift van Abdullah Al Mamun
leest gemakkelijk als een pleidooi voor een gezonde leefstijl. De uit Bangladesh
afkomstige demograaf promoveerde 30 juni op een onderzoek waarin hij nieuwe verbanden legt
tussen risicofactoren als overgewicht en roken en het ontstaan van hart- en vaatziekten.
Mamun maakte voor zijn onderzoek gebruik
van een inmiddels beroemd databestand: de Framingham Heart Study. In dat Amerikaanse
stadje volgen onderzoekers al 48 jaar bij ruim 5000 inwoners het ontstaan en het beloop
van een aantal hartkwalen. De meeste inwoners waren tussen de dertig en vijftig jaar toen
het onderzoek begon, zodat hun individuele ziektegeschiedenis en eventuele doodsoorzaak nu
bekend is. Het bevolkingsonderzoek leverde al een schat aan gegevens op en maar liefst
duizend wetenschappelijke artikelen.
Levensloop
Maar de 'levensloopbenadering' van Mamun is nieuw. Hij is dan ook geen medicus, maar is
als demograaf verbonden aan het Population Research Centre van de Faculteit der
Ruimtelijke Wetenschappen. "Het maakt uit in welke levensfase een risicofactor zich
voordoet", legt Mamun uit. "Overgewicht op jonge leeftijd geeft bijvoorbeeld een
ander risico op hart- en vaatziekten dan zwaarlijvigheid op gevorderde leeftijd. En de
gevolgen van roken zijn weer afhankelijk van de leeftijd waarop iemand begint te roken. Om
daar een vinger achter te krijgen, zul je de individuele levenslopen van mensen moeten
analyseren. Demografen hebben daar al veel ervaring mee."
Door demografische technieken los te
laten op de Amerikaanse gegevens, kon hij nauwkeurig berekenen hoeveel de
levensverwachting daalt door elke risicofactor afzonderlijk, maar ook wat het effect is
van interventies als afvallen, stoppen met roken en een regelmatige controle van de
bloeddruk en het cholesterol.
Kilo's kwijtraken
Uit die berekeningen blijkt dat dertigers al baat hebben bij preventie. Een 40-jarige
roker bekort zijn leven bijvoorbeeld al met ruim vier jaar. Overgewicht blijkt opvallend
genoeg net zo schadelijk als roken: mensen die op middelbare leeftijd al veel te zwaar
zijn, leven gemiddeld vier jaar korter. "Die cijfers moeten natuurlijk worden
bijgesteld als iemand later besluit te stoppen met roken of gaat lijnen. Maar de ervaring
leert dat het moeilijk, zo niet onmogelijk is om op latere leeftijd nog veel kilo's kwijt
te raken", aldus Mamun.
Het omgekeerde is ook waar: wie gezond leeft en alle risicofactoren netjes weet te
omzeilen leeft vijf á zes jaar langer. De gemiddelde levensverwachting van vrouwen wordt
dan 87, van mannen 83. De consequenties voor hart- en vaatziekten zijn nog opmerkelijker.
Een gezonde levensstijl leidt niet automatisch tot een lagere kans op ziekte, maar wel tot
uitstel van de ziekte. En dat uitstel is aanzienlijk. Niet-rokers met een normaal
lichaamsgewicht, een normale bloeddruk en een normaal cholesterolgehalte blijven volgens
Mamun zeventien jaar langer gevrijwaard van hart- en vaatziekten.
Meer ziektejaren
Mamuns model biedt nuttige informatie voor een goed volksgezondheidsbeleid, mede omdat de
kosten en opbrengsten van interventies te berekenen zijn. Niet alle preventieve
maatregelen zijn even effectief, weet Mamun nu al. Als Nederland bijvoorbeeld massaal zou
stoppen met roken, zou dat niet leiden tot minder patiënten met hart- en vaatziekten en
dus lagere kosten. "Rokers krijgen weliswaar sneller een hartaandoening, maar ze
leven ook korter. De paradox is dat niet-rokers daardoor meer ziektejaren voor de boeg
hebben dan rokers."
De levensverwachting van de Nederlander is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Maar
die extra levensjaren worden niet in blakende gezondheid doorgebracht: de gemiddelde
Nederlander ontwikkelt rond zijn 61e verjaardag een chronische ziekte. En die
leeftijdsgrens wil, ondanks steeds hogere investeringen in de gezondheidszorg, maar niet
opschuiven. Waarschijnlijk ligt de sleutel niet in meer curatieve zorg, maar juist in meer
preventie. Wie langer in goede gezondheid wil leven, zo blijkt uit het onderzoek van
Mamun, heeft dat voor een belangrijk deel zelf in de hand. (Eddy Brand)
Bron: Rijksuniversiteit Groningen (Polsslag)
Terug
naar het hoofdmenu
