Hard werken gezond?
Te hard werken vermindert bescherming
tegen ziekten
De evolutietheorie leert dat de natuur de
individuen selecteert die lang leven en voor veel nageslacht zorgen. ‘Hard werken
voor je jongen loont inderdaad’, stelt bioloog Popko Wiersma, ‘maar niet té
hard; want dat gaat ten koste van de gezondheid van de ouder. Deze gaat daardoor eerder
dood en/of krijgt in de toekomst minder jongen.’ Wiersma toonde bij vogels aan hoe te
hard werken de bescherming tegen ziekten vermindert. Een gevaar waarvoor bijvoorbeeld
topsporters beducht moeten zijn. Wiersma promoveert op 2 december 2003 aan de
Rijksuniversiteit Groningen.
Wiersma onderzocht het
'energiemanagement' bij vogels. Hij deed onderzoek in het veld en in het laboratorium,
waar hij speciale kooien bouwde om metingen aan hardwerkende en minder hardwerkende
spreeuwen en zebravinken te doen. Een computer registreerde onder meer hoeveel ze vlogen
en aten, en verder mat hij de vertering, het zuurstofgebruik, het gewicht en het
energieverbruik bij het vliegen.
Vrije radicalen
De promovendus constateerde dat vogels die hard werken - bijvoorbeeld voor een groot nest
jongen - minder goed beschermd zijn tegen zogeheten 'vrije radicalen'. Dit zijn
schadelijke moleculen die continu in het lichaam ontstaan -met name bij inspanning - en
een rol spelen bij ziekte en veroudering. Wiersma: ‘Normaal zorgen antioxidanten uit
de voeding of lichaamseigen antioxidanten voor het onschadelijk maken van vrije radicalen.
Bij de vogels die hard werken, blijken de enzymen die dit proces sturen minder actief. Dit
is waarschijnlijk een reden dat te hard werken schadelijk is.’
Botsen
Uit Wiersma's experimenten bleek vervolgens dat ook het immuunsysteem slechter gaat
functioneren naarmate de vogels harder moeten werken. De oorzaak daarvan blijft echter
onduidelijk. ‘We vermoedden eerst dat de energiebehoefte van het harde werken zou
botsen met de energiebehoefte van het immuunsysteem’, zegt hij, ‘maar de vogels
blijken zelfs nog minder energie te gebruiken wanneer hun immuunsysteem aan het werk gezet
wordt door een injectie met lichaamsvreemde cellen.’
Afslanken helpt
Om ondermijning van de beschermingsmechanismen te voorkomen, proberen de vogels hun
inspanning te optimaliseren. Wiersma: ‘Uit onze metingen bleek dat het energiegebruik
soms zelfs afneemt wanneer er harder moet worden gewerkt. De vogels besparen energie door
onder meer af te vallen. Want een lager lichaamsgewicht zorgt er bijvoorbeeld voor dat ze
minder energie nodig hebben om te vliegen.’
Veertig procent besparing
Een andere belangrijke manier van besparing door de vogels blijkt verlaging van het
energiegebruik gedurende de nacht in rust, het zogeheten basaalmetabolisme (BMR). Het
verbruik wordt lager door het lagere lichaamsgewicht en zeer waarschijnlijk weten de
vogels ook hun lichaamstemperatuur te verlagen. In totaal blijken hardwerkende vogels wel
tot veertig procent energie te kunnen besparen.
Tour de France
‘Vogels die hard moeten werken, gebruiken in een etmaal gemiddeld maximaal vier keer
zoveel energie als hun basaalmetabolisme, aldus de onderzoeker. ‘Nog meer energie
besteden kan vaak niet, omdat de voedselvertering dat niet kan bijbenen. Ter vergelijking:
wielrenners uit de Tour de France gebruiken tijdens de ruim drie weken durende
krachtsinspanning ook zo’n vier tot vijf keer zoveel energie als hun BMR. Zonder
enorm veel te eten zou dit ten koste gaan van de lichaamsreserves. Net als bij de vogels
kan een dergelijke tour de force uiteindelijk ook de gezondheid schaden door ondermijning
van de beschermingsmechanismen.’
Bron: Rijksuniversiteit Groningen
Terug
naar het hoofdmenu
