Cellulaire immunotherapie
Eenvoudiger behandeling voor
patiënten met zware virusinfecties
De behandeling van zware virusinfecties
blijft een uitdaging voor de medische wereld. Medici blijven dan ook zoeken naar manieren
om infecties te bestrijden. Aan de Universiteit Antwerpen is nu een methode ontwikkeld om
patiënten met ernstige virale infecties te behandelen. Het doctoraat van Glenn Van den
Bosch (Universiteit Antwerpen) reikt een nieuwe manier aan om patiënten te helpen met een
eenvoudiger therapie. Vooral aidspatiënten en mensen die een transplantatie hebben
ondergaan, kunnen er baat bij hebben.
Bij besmetting met het hiv-virus, dat
aids veroorzaakt, houden moderne antivirale cocktails de infectie wel onder controle, maar
de geïnfecteerde patiënt blijft seropositief. Bij transplantatiepatiënten kan
chronische infectie met het cytomegalovirus (CMV) ernstige ziekte veroorzaken, waartegen
geneesmiddelen soms weinig effectief zijn. Die mensen hebben immers, onder meer door de
medicamenteuze onderdrukking van de immuniteit, een sterk verzwakt afweersysteem. Een
waardevolle aanvulling bij de klassieke aanpak met geneesmiddelen is de zogenaamde
cellulaire immunotherapie, die onderzocht wordt in het Laboratorium voor Experimentele
Hematologie van de Universiteit Antwerpen. Deze therapie beoogt het immuunsysteem van de
patiënt te versterken door gebruik te maken van lichaamseigen cellen.
http://www.ua.ac.be/main.aspx?c=*NEWS&n=553&ct=NIENIE&e=93937
Immunotherapie mogelijk inzetbaar
voor preventie van
allergische ziektes
In de tweede helft van de 20e eeuw is het
aantal allergische ziektes enorm toegenomen. Inmiddels is allergie een echte volksziekte
geworden. Alleen al in Nederland leveren astma, hooikoorts en eczeem een economische
schade op ongeveer 2 miljard euro per jaar.
http://www.zorgkrant.nl/read.html?id=2198
Immunotherapie van hematologische
ziekten
Immunotherapie voor hematologische
ziekten is te onderscheiden in humorale en cellulaire immunotherapie. Humorale
immunotherapie maakt gebruik van monoclonale antistoffen tegen de kwaadaardige cellen uit
beenmerg en lymfklieren. Cellulaire immunotherapie is die vorm van therapie die werkt door
middel van de activiteiten van afweercellen (afkomstig van een donor). Deze afweercellen
kunnen wordt geactiveerd door middel van het kweken ervan in het laboratorium of door
vaccinaties. Momenteel worden op de afdeling Hematologie de drie hieronder beschreven
vormen van immunotherapie gebruikt bij patienten met een hematologische ziekte die met de
standaardbehandeling niet onder controle te krijgen is. Voorwaarden zijn dat de patient
niet te oud en in goede lichamelijke en geestelijke conditie is, en dat er een familie- of
niet-verwante donor van beenmergstamcellen beschikbaar is of opgespoord wordt. Deze
voorwaarden zijn belangrijk omdat deze vorm van cellulaire immunotherapie alleen werkt na
een donor stamcel transplantatie.
http://www.lumc.nl/4010/algemeen/immunotherapie.htm
Leidse wetenschappers: Prof.dr.
J.H.F. Falkenburg
De behandeling van kwaadaardige
hematologische ziekten was tot nu toe gestoeld op therapie met chemotherapie en/of
bestraling. Zowel uit basaal wetenschappelijk onderzoek, als uit klinische observaties is
gebleken dat kwaadaardige cellen zeer efficiënt gedood kunnen worden door afweercellen,
en met name T-lymfocyten. Door stapsgewijs alle facetten van laboratoriumonderzoek te
doorlopen tot aan de klinische toepassing van afweercellen tegen kankercellen, zal het
mogelijk zijn een nieuwe dimensie toe te voegen aan de behandeling van kwaadaardige
bloedziekten. De vertaalslag van onderzoek naar therapie met behulp van cellulaire
producten is een nieuwe fase in de ontwikkeling van therapeutica.
http://leidsewetenschappers.leidenuniv.nl/
Wetenschappelijke studies
Heemskerk MH, Hoogeboom M, Hagedoorn R,
Kester MG, Willemze R, Falkenburg JH. Reprogramming of virus-specific T cells into
leukemia-reactive T cells using T cell receptor gene transfer. J Exp Med 199 (7): 885-894,
2004.
Jedema I, van der Werff NM, Barge RM, Willemze R, Falkenburg JH. New CFSE-based assay to
determine susceptibility to lysis by cytotoxic T cells of leukemic precursor cells within
a heterogeneous target cell population. Blood 103 (7): 2677-2682, 2004.
Heemskerk MHM, Hoogeboom M, Paus RA de, Kester MGD, Hoorn MA van der, Goulmy E, Willemze
R, Falkenburg JHF. Redirection of anti-leukemic reactivity of peripheral T lymphocytes
using gene transfer of minor histocompatibility antigen HA-2-specific T-cell receptor
complexes expressing a conserved alpha joining region. Blood, 102 (10): 3530-3540, 2003.
Nijmeijer BA, Willemze R, Falkenburg JHF. An animal model for human cellular
immunotherapy: specific eradication of human acute lymphoblastic leukemia by cytotoxic T
lymphocytes in NOD/SCID mice. Blood, 100 (2): 654-660, 2002.
Vogt MH, van den Muijsenberg JW, Goulmy
E, Spierings E, Kluck P, Kester MG, van Soest RA, Drijfhout JW, Willemze R, Falkenburg
JHF. The DBY gene codes for an HLA-DQ5-restricted human male-specific minor
histocompatibility antigen involved in graft-versus-host disease. Blood, 99 (8):
3027-3032, 2002.
Heemskerk MHM, Hoogeboom M, Hagedoorn R,
Kester MG, Willemze R, Falkenburg JHF, “Reprogramming of virus-specific T cells into
leukemia-reactive T cells using T cell receptor gene transfer”, J Exp Med.
199:885-94.
Falkenburg JHF, Corput van de L, Marijt
WAF, Willemze R, “Minor histocompatibility antigens in human stem cell
transplantation”, Exp Hematol. 31:743-51.
Marijt WAF, Heemskerk MHM, KloosterboerFM, Goulmy E, Kester MG, Hoorn van de MA,
Luxemburg-Heys van SA, Hoogeboom M, Mutis T, Drijfhout JW, Rood van JJ, Willemze R,
Falkenburg JHF, “Hematopoiesis-restricted minor histocompatibility antigens HA-1 or
HA-2 specific T cells can induce complete remissions of relapsed leukemia”, Proc Natl
Acad Sci USA 100:2742-7.
Falkenburg JHF, Wafelman AR, Joosten P, Smit WM, Bergen van CA, Bongaerts R, Lurvink E,
Hoorn van der M, Kluck P, Landegent JE, Kluin-Nelemans HC, Fibbe WE, Willemze R,
“Complete remission of accelerated phase chronic myeloid leukemia by treatment with
leukemia-reactive cytotoxic T lymphocytes”, Blood 15:1201-8.
Smit WM, Rijnbeek Bergen van CA, Fibbe WE, Willemze R, Falkenburg JHF, “T cells
recognizing leukemic CD34(+) progenitor cells mediate the antileukemic effect of donor
lymphocyte infusions for relapsed chronic myeloid leukemia after allogeneic stem cell
transplantation”, Proc Natl Acad Sci USA 8:10152-7.
Proefschrift
The human minor histocompatibility
antigen HA-1; its processing, presentation and recognition. B. Mommaas
http://www.nieuws.leidenuniv.nl/content_docs/Promoties_februari_2006
/mommaas_samenvatting.pdf
Artikelen
Het zichtbaar maken van cellulaire
immuniteit
http://www.sanquin.nl/sanquin-nl/sqn_diagnostiek.nsf/
Development of genetic vaccines
specifically targeting tumor antigen expression into dendritic cells in vivo
http://www.kwfkankerbestrijding.nl/
Immuunmonitoring bij kankerpatiënten
http://www.healingarts.net/geneeswijzen/symposia/jan99/meijer.html
Het Newcastle disease virus als adjuvans
in een tumorvaccin
http://www.iz.asg.wur.nl/ASG/documenten/posters/ik_
2001-01_schrader_nl.pdf
Tumor immunotherapy - clinics of
cytokines and monoclonal antibodies
http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/medicine/
1999/j.nieken/samenvat.pdf
Nieuwe studies
Optimalisatie van kanker
immunotherapie door specifieke opheffing van dominante inhibitie van de immuunrespons
Sandra Tuyaerts, Lab voor Moleculaire en
Cellulaire Therapie, V.U. Brussel
Kankercellen dragen aan hun oppervlak
gewijzigde eiwitten en kunnen dus door het immuunsysteem herkend worden. Ze zijn evenwel
bijzonder handig in het ontwijken van de herkenning door het immuunsysteem. Eén van de
mechanismen waardoor de antikankerrespons wordt verhinderd is het onder controle houden
van de immuunreacties door regulerende T-cellen (Treg). Dendritische cellen zijn voor
kankercellen de meest geduchte tegenstanders omdat zij antigenspecifieke reacties kunnen
op gang brengen. Het Laboratorium voor Moleculaire en Cellulaire Therapie van de VU
Brussel heeft grote ervaring met deze cellen van het immuunsysteem. Sandra Tuyaerts zal
die ervaring aanwenden om enerzijds dendritische cellen aan te zetten tot
antikankerrespons en anderzijds de regulerende T-cellen te onderdrukken.
http://www.tegenkanker.be/detail.asp?id=630
