Betacaroteen -
provitamine A
Betacaroteen is een van de stofjes
verantwoordelijk voor de prachtige kleuren in groente, vruchten en bloemen. Denk
bijvoorbeeld aan abrikozen, perziken, papaja’s, worteltjes en de felgekleurde bloemen
van de Oost-Indische kers. Zo zal betacaroteen in grotere hoeveelheden ook een mooie en
zeer egale verkleuring van je huid veroorzaken. Maar niet alleen dat, betacaroteen zorgt
er ook voor dat je veel langer met je kleurtje kan pronken als je weer thuis bent!
Bètacaroteen, is een onschadelijke vorm van vitamine A. Het organisme zet bètacaroteen
om in vitamine A naargelang zijn behoefte.
Betacaroteen is ook een sterke antioxidant die de veroudering van je (huid)cellen door een
teveel aan zon tegen gaat. Het wordt niet voor niets steeds vaker aan zonnecrèmes
toegevoegd. Orale inname heeft echter een sterkere beschermende werking. Studies laten
zien dat een teveel aan UV-straling grote hoeveelheden betacaroteen in het bloed
vernietigt. Hierdoor kunnen je (huid)cellen sneller verouderen en kan je immuniteit minder
worden. Betacaroteen is dus de voorbereiding op de heerlijke warme zon voor mensen met
gezond verstand die er niet alleen aan de buitenkant gezond uit willen zien. Vergeet niet
om op tijd ermee te beginnen!
In groenten en fruit (zoals kool, wortels
en broccoli) zit vooral provitamine A (bètacaroteen). Deze stof kan in het lichaam in
vitamine A worden omgezet. Een tekort aan vitamine A kan leiden tot nachtblindheid (of
zelfs totale blindheid) en een droge huid. Te veel nemen van vitamine A kan leiden tot
hoofdpijn, misselijkheid en duizeligheid.
Bètacaroteen bestrijdt
voortdurend de schade die de vrije radicalen aanrichten in jouw lichaam. Vrije radicalen
zijn agressieve moleculen die geproduceerd worden bij blootstelling aan vervuiling en aan
de zon, bij zware lichamelijke inspanningen en door roken. Bètacaroteen is zo’n
krachtige antioxidant dat zelfs aangenomen wordt dat ze beschermt tegen kanker.
Bètacaroteensuppletie bij patiënten met
kanker in de mondholte blijkt minimaal een jaar lang de situatie te verbeteren, zo blijkt
uit Amerikaans onderzoek. De onderzoekers die geleid werden door dr. H. Garewal, zetten
een onderzoek op waarbij gekeken werd hoe lang een bètacaroteensuppletie effect had en
hoe lang een behandeling volgehouden moest worden. Hiervoor werden 54 patiënten met
mondkanker 6 maanden behandeld met 60 mg bètacaroteen per dag. Vervolgens werd de groep
die reageerde op de behandeling gesplitst in een groep die 12 maanden placebo ontving en
een groep die doorging met de bètacaroteen.
Na 6 maanden bleken 26 patiënten goed te
reageren op de bètacaroteen. In de periode daarna bleken 2 patiënten in de placebo en
twee patiënten in de bètacaroteengroep op te leven binnen 12 maanden. Garewal
concludeerde hieruit dat patiënten ongeveer een jaar lang voordeel hadden van een
bètacaroteensuppletie. Met dit onderzoek is er weer bewijs gekomen voor de kracht van
voedingsstoffen als kankerbestrijder. Volgens Garewal moeten er nieuwe strategieën worden
opgezet om deze bevindingen in een behandeling te verwerken. (Literatuur: Arch Otolaryngol
Head Neck Surg 1999; 125:1305-1310)
Natuurlijke bronnen van betacaroteen zijn
Dunaliella salina en Blakeslea trispora, die helpen bij het leveren van de natuurlijke
voedselverhouding van trans- en cis-betacaroteen. De natuurlijke versie heeft een veel sterkere werking dan de synthetische
vorm van bètacaroteen.
De anti-oxidatieve eigenschappen van
bèta-caroteen zijn in de eerste plaats te danken aan het vermogen van deze voedingsstof
om bepaalde reactieve deeltjes, de zgn. singlet zuurstof-moleculen, onschadelijk te maken.
Het belang van bèta-caroteen voor behoud van gezonde cellen en weefsels blijkt ook uit
het feit dat deze voedingsstof tevens een type vrij radicaal kan vangen dat in een hoge
concentratie wordt aangetroffen in de teerstoffen in sigarettenrook. Naast de
anti-oxidatieve eigenschappen zijn ook de weerstandverhogende eigenschappen van
bèta-caroteen van groot belang.
Er is aangetoond dat men meer
bètacaroteen moet eten om voldoende vitamine A op te kunnen nemen, volgens wetenschappers
uit de V.S. van de Tufts University. Zij ontdekten dat deze voedingsstof minder vitamine A
absorbeert dan gedacht werd. Deze bevindingen beïnvloeden de adviezen van
voedingsdeskundigen. Bètacaroteen is de voorloper van vitamine A, dat nodig is voor het
gezichtsvermogen en het immuunsysteem. Deze vitamine kan het immuunsysteem helpen in
strijd tegen infecties en ontstekingen, zoals mazelen en infecties door
voedselvergiftiging. Men dacht altijd dat 12 eenheden bètacaroteen voldoende was om 1
eenheid vitamine A op te nemen, maar de conversiefactor blijkt geen 12 te zijn maar
minimaal 15 (in geval van wortelen), bij spinazie is deze factor zelfs 22. Dit
onderschrijft wederom het belang van consumptie van voldoende verse groente
Risico's met betacaroteen
Bètacaroteen zit in lage concentraties in multivitamines maar in grote
hoeveelheden in specifieke supplementen. De industrie prijst de stof, die in plantaardige
producten zit en kan omzetten in vitamine A, aan als een anti-oxidant die beschermt tegen
kanker en hart- en vaatziekten. Onafhankelijke onderzoekers zijn het er inmiddels over
eens dat die anti-oxidante werking van bètacaroteen weinig voorstelt, en dat verwante
stoffen als lycopeen en luteïne interessanter zijn. Ook zijn trials, waarin onderzoekers
keken of bètacaroteen rokers beschermt tegen longkanker, voortijdig afgebroken omdat het
supplement de kans op kanker juist verhoogde.
Vitamine E en
bètacaroteen in de vuurlinie
Een nieuwe studie gooit om zo te zeggen een steen in de kikkerpoel van de cardiovasculaire
preventie. Vitamine E- en bètacaroteensupplementen zouden namelijk niet alleen
ondoeltreffend zijn, maar zelfs levensgevaarlijk. De effecten van vitamine E en
bètacaroteen (of provitamine A) worden al jarenlang grondig bestudeerd, vooral dan als
preventie van hart- en vaatziekten. Het gaat daarbij altijd om hun antioxiderende
eigenschap (het vangen van de vrije radicalen) en hun vetoplosbaarheid, waardoor ze de
oxidatie van de “slechte” LDL-cholesterol kunnen afremmen. Dankzij dit
mechanisme keert de “slechte cholesterol” terug naar de lever en wordt hij
geëlimineerd. Kortom, het zou atherosclerose en dus hart- en vaatziekten helpen te
bestrijden.
Rokers en bètacaroteen
In diverse wetenschappelijke studies is vastgesteld dat het risico op
longkanker bij rokers verlaagd kan worden door extra veel bètacaroteen te nemen.
Bètacaroteen vinden we vooral in worteltjes. Het geeft worteltjes hun oranje kleur. Maar
ook bladgroenten zoals broccoli, spinazie en andijvie zijn rijk aan bètacaroteen.
Niet alleen bètacaroteen helpt rokers. Ook vitamine C is belangrijk om de schadelijke
werking van de stoffen in sigarettenrook teniet te doen. Niet voor niets hebben de
voedingsautoriteiten in Amerika sinds kort rokers aanbevolen om extra vitamine C te nemen
boven de hoeveelheid die niet-rokers wordt aanbevolen.
Safraan en
bètacaroteen
Een exotische specerij die tot de verbeelding spreekt, niet in het minst
omdat we het hier over een kostbare specerij hebben. zoals de intense kleur misschien al
doet vermoeden, bevat deze specerij veel bètacaroteen (vele malen meer dan de worteltjes
die meestal met de eer strijken als het om bètacaroteen gaat), een bestanddeel dat
veroudering tegengaat (bètacaroteen bestrijdt vrije radicalen). verder zou deze specerij
de vetverbranding versnellen (altijd mooi meegenomen), het cholesterolgehalte laag houden,
zorgen voor een goed humeur en stress bestrijden. in de griekse mythologie gebruikte de
god hermes saffraan bovendien als een afrodisiacum om lust, passie en seksuele energie op
te wekken. inderdaad is bewezen dat de saffraan de aanmaak van hormonen, waaronder
adrenaline stimuleert.
Betacaroteen
en vitamine A
Bètacaroteen is vetoplosbaar en wordt ook provitamine A genoemd. Dit wil
zeggen dat het lichaam in staat is het bètacaroteen om te zetten in het retinol.
Bètacaroteen bestaat uit twee gekoppelde moleculen retinol, die in het darmslijmvlies en
in de lever worden gesplitst in de twee afzonderlijke moleculen vitamine A. Men vermoedt
dat zoveel bètacaroteen wordt omgezet als het lichaam aan vitamine A nodig heeft. Recent
onderzoek heeft uitgewezen dat bètacaroteen niet alleen als voorloper van vitamine A
biologische activiteit heeft, maar ook activiteit van zichzelf. Bètacaroteen is oranje
van kleur (in worteltjes).
Bergen
groenten en fruit voor beetje vitamine A
Veganisten moeten veel groenten en fruit eten om voldoende werkzaam vitamine
A binnen te krijgen. Dat hebben Wageningse voedingsdeskundigen aangetoond in een
NWO-onderzoek onder Javaanse schoolkinderen. De lang heersende opvatting dat het lichaam
het merendeel van het verorberde bètacaroteen opneemt en omzet in vitamine A blijkt
definitief onjuist.
Verbranden
en betacaroteen
We hebben zon absoluut nodig, maar plotseling teveel is niet goed. Zeker niet
in de lente, wanneer onze huid nog nauwelijks gewend is aan de eerste zonnestralen. In de
eerste plaats is het belangrijk om de huid te beschermen, gewoon met een pet, kleding of
met een parasol. Bètacaroteen, vooral wanneer deze afkomstig is van de alg Dunaliella
salina, blijkt een goede bescherming te bieden. De huid wordt minder rood, wanneer
dagelijks 24 mg bètacaroteen ingenomen wordt. Dat bleek uit een Duits onderzoek. De
roodheid van de huid verminderde binnen 24 uur na een UV-lichtbehandeling.
Wortelsap
Wortelsap is rijk aan bètacaroteen, dat in het lichaam wordt omgezet in
vitamine A. Dit vitamine is onder meer nodig voor de opbouw en het gezond houden van huid
en slijmvliezen. Bovendien heeft het een gunstige invloed op ‘het zien’ bij
schemering. Bètacaroteen staat verder nog bekend om zijn bindende werking van zogenaamde
‘vrije radicalen’ en kan zo het risico op kanker verminderen. Wortelsap,
verkregen door het gebruik van een sapcentrifuge, is een zeer beschermende skin-tonic.
Laat het sap minimaal 20 minuten zitten en spoel het dan met lauw water weg.
Terug
naar het hoofdmenu
